و لذت بر دو قسم است ، لذت جسمى كه ادراك لذائذ قوّه شهويّه و غضبيّه است مانند لذت بردن از خوراكهاى لذيذ و لباسهاى فاخر و مناظر زيبا و لذت بردن از انتقام از دشمن و تفوّق بر اعداء و رياست و غيره . و لذت عقلى كه ادراك كمالات نفسانى است مانند لذت بردن از علوم و صفات حميده و اعمال پسنديده . و الم نيز بر دو قسم است ، الم جسمانى كه ادراك منافيات و ناملايمات قوه شهوت و غضب است ، مانند مرض و فقر و ذلت و آزار ديدن و غيره . و الم عقلى كه ادراك رذائل نفسانى است از قبيل جهل و تخلق باخلاق رذيله و ارتكاب اعمال شنيعه . و در اينكه واجب الوجود لذت و الم جسمى ندارد اختلافى نيست ، زيرا آنها از خصوصيات طبع و مزاج است و طبع از لوازم جسم است و خداوند از جسم و لوازم آن منزّه و مبرّاست . و همچنين در نفى الم عقلى نيز اختلافى نيست زيرا الم عقلى از روى درك فقدان كمالات و دارا بودن نواقص است و حقتعالى كامل فوق الكمال و تام فوق التمام است و نقص در او روا نيست تا متألم شود . ولى در لذت عقلى بين حكماء و متكلمين اختلاف شده است ، حكماء قائلند كه خداوند داراى لذت عقلى است و ميگويند : چون واجب الوجود مدرك ذات خود و صفات كماليه و افعال صادره خود بتمامترين ادراك است ، پس بزرگترين مدركى است كه بكامل‌ترين ادراك عظيمترين مدركات را ادراك مىكند و مقصود ما از لذّت همين است . و جمعى از متكلمين در رد آنها گفته‌اند كه لذت و الم منحصر بلذت و الم جسمى است و منكر لذت و الم عقلى شده‌اند و اين خلاف حسّ و وجدان است . و برخى مانند فاضل مقداد ( ره ) گفته‌اند كه صفات و اسماء الهى